Spring naar hoofd-inhoud
Naamloos document

Ralph van Dijk over: vermaatschappelijking van de zorg, wat kun je daar als woningcorporatie mee?

 

Een hele hoop! En dat zal ik uitleggen.

Ik zal eerst, om het kader te schetsen waarbinnen wij opereren, iets zeggen over de rol die woningcorporaties van de wetgever mogen spelen. Daarna ga ik in op het concept dat wij sinds enkele jaren hanteren en welke ontwikkelingen wij samen met verschillende zorgorganisaties tot stand brachten. In een kleine ‘tour de horizon’ vertel ik welke ontwikkelingen op stapel staan.  Ik wil daarnaast ook nog iets kwijt over de minder georganiseerde zorg die echter voor onze doelgroep heel belangrijk is. En tenslotte geef ik u nog wat cijfers waaruit blijkt dat de vermaatschappelijking van de zorg al ver gevorderd is.

Het kader
Het eerste piketpaaltje is heel helder en zal ook niemand verbazen: woningcorporaties mogen geen zorg leveren. Dat behoeft weinig toelichting. We hebben wel een signalerende functie. Als medewerkers van ons zien dat onze huurders zorg nodig hebben, dan kunnen ze de huurders wel wegwijs maken of ze kunnen de zorginstantie (veelal de huisarts of bemoeizorg) inseinen. Ook het tweede piketpaaltje is helder. Dat bepaalt dat er geen volkshuisvestingsgelden naar de zorgsector mogen vloeien. Dat komt er op neer dat wij geen gebouwen mogen realiseren die bedoeld zijn om intramurale zorg te leveren en ook geen gebouwen meer als een gezondheidscentrum, zoals bijvoorbeeld dat in Axel. Dat is jammer het is immers maar de vraag wie dat nu wel gaan doen? Het derde piketpaaltje dat voor ons is geplaatst, heeft te maken met de doelgroep op wie wij ons moeten richten. Dat zijn de huishoudens met een huishoudinkomen van maximaal 38.000,- bruto. 90% van onze jaarlijkse woningtoewijzingen moet aan die doelgroep plaatsvinden. We hebben een beleidsvrijeruimte van 10%. Dat komt neer op jaarlijks maximaal circa zestig toewijzingen waarbij we de regels mogen overtreden. We gebruiken die veelal voor ouderen, maar ook voor mensen in echtscheiding en gezinnen die zich in Zeeuws-Vlaanderen willen vestigen. Het vierde piketpaaltje hebben we zelf geslagen. Dit heeft betrekking op de lengte van onze financiële polsstok. We zijn een gezonde organisatie en hebben tegelijkertijd ook een forse opgave voor ons liggen. De investeringen die we doen, moeten daarom verantwoord zijn zowel per woning als jaarlijks qua totaalbedrag.

Tussenconclusie: Zorg is niet iets van Woongoed Zeeuws-Vlaanderen, maar daarmee is niet gezegd dat zorg niets voor Woongoed zou zijn. Integendeel!

Gezamenlijk ontwikkelen
Hoewel de wetgeving op basis waarvan de piketpaaltjes zijn geslagen pas een jaar of drie oud is, was al langere tijd duidelijk dat deze ontwikkeling er aan zat te komen. Corporaties zijn voor het vastgoed en zorgpartijen voor het leveren van de zorg. Partijen in Zeeuws-Vlaanderen maakten in het verleden gelukkig vaak keuzes die pasten bij de ontwikkeling van extramuraliseren van de zorg. Grote intramurale gebouwen met een woonfunctie zijn er (nog) maar weinig.

Wonen met zorg
In goede samenwerking met zorgorganisaties en vaak ook met inzet van de gemeenten zijn er in Zeeuws-Vlaanderen veel projecten gerealiseerd waarbij de huurder woonruimte huurt van onze corporatie en waar de zorgpartij, veelal vanuit een ruimte die ze in hetzelfde gebouw van ons huren, zorg leveren aan hun cliënten. Mensen wonen in principe zelfstandig en afhankelijk van hun zorgbehoefte krijgen ze meer of minder zorg geleverd. Het concept is eenvoudig: de zorgorganisatie hoeft niet te investeren in stenen en kan zich tot de zorgverlening beperken. De woningcorporatie realiseert woningen en kan zich vervolgens beperken tot haar verhuur- en beheertaken. Het concept is ook eenvoudig omdat het qua principe voor verschillende soorten zorgorganisaties hanteerbaar is. Voor ouderenzorg, maar ook voor zorgpartijen die mensen met een andere beperking bijstaan.

Een faciliterende rol
In de voorbereiding en realisatie van een dergelijk woonzorg-concept dicht Woongoed Zeeuws-Vlaanderen zichzelf een faciliterende rol toe. Daarmee bedoel ik dat wij ons laten leiden door de vraag vanuit zorgorganisaties.  Zorgorganisaties en gemeenten kunnen beter bepalen wat de benodigde zorgcapaciteit (en bijpassende huisvesting) is dan dat wij dat kunnen. Anderzijds is het niet ‘u vraagt, wij draaien’. Wij willen niet bouwen voor de leegstand en kijken dan ook altijd naar de risico’s die er mee samenhangen. Per slot van rekening bouw je een gebouw voor veertig á vijftig jaar. Wij kijken ook naar het soort gebouw. Door schade en schande wijs geworden, leerden we dat wensen omtrent de wijze van huisvesting nogal eens wijzigen. Wij willen dan ook alleen nog woningen realiseren die wij ook kunnen verhuren aan andere doelgroepen. Dus zelfstandige woningen, die niet te groot en niet te klein zijn, tegen een acceptabele sociale huurprijs. En bij voorkeur is de zorgruimte die de zorginstelling gebruikt (later) eenvoudig tot een woning te transformeren.

Tussenconclusie: Om goede zorg mogelijk en bereikbaar te maken is goede afstemming en samenwerking van essentieel belang. Met de zorginstellingen die in Zeeuws-Vlaanderen actief zijn, hebben we daarvoor al een goede modus gevonden.

Ontwikkelingen
Ik kan gelukkig tal van voorbeelden opnoemen, verspreid over heel Zeeuws-Vlaanderen waar die goede afstemming en samenwerking tot prettig wonen en goede zorg heeft geleid.

Ouderenzorg
ZorgSaam: In Breskens staat het grote complex Hooge Platen en het kleine complex Goedertijt. Beide hebben hun charme. In Hooge Platen is alles bij elkaar gebracht. Verschillende partijen (ZorgSaam, huisartsen, Fysio, particuliere eigenaren) zitten onder één dak met huurwoningen van Woongoed Zeeuws-Vlaanderen. Het is een echt zorgcomplex. In Goedertijt is het heel kleinschalig. Mooie appartementen en een uitvalsbasis voor de zorg. Mensen die hier wonen zijn veelal nog iets beter ter been. De Burght in Oostburg zit er eigenlijk tussen in zowel qua grootte als de aanwezige voorzieningen. Met SVRZ realiseerden wij bij ’t Verlaet de Witte Leeuw in Westdorpe (aanleunwoningen). En een paar jaar geleden namen wij De Zoutvliet in Terneuzen over (aanleunwoningen bij de Blide). In Zaamslag realiseerden wij het complex Onder de Wieken bij de Molenhof.

Bijzondere doelgroepen

  • Zeeuwse Gronden: het begon allemaal met ons complex in Axel aan de Bijlokestraat. Cliënten huren via Zeeuwse Gronden een appartementje van ons. Zeeuwse Gronden levert zorg en bestiert de gezamenlijke keuken en woonkamer. Afgelopen zomer vierden ze het tienjarig jubileum. We kopieerden het idee ook naar Sas van Gent aan het Bolwerk.
  • Okkernoot: in Schoondijke bezitten wij twee complexen voor mensen die niet zonder zorg zelfstandig kunnen leven vanwege een verstandelijke beperking. Heel kleinschalig. Kleine appartementen en gemeenschappelijke huiskamers.
  • Stichting ’t Huus: een relatieve nieuwkomer in Zeeuws-Vlaanderen. Ook voor mensen met een verstandelijke beperking. Aanvankelijk alleen dagopvang in Vogelwaarde maar sinds enkele jaren ook met een woonfunctie in Sint Jansteen. Het betreft een voormalige groepswoning die Tragel aanvankelijk van ons huurde. Groepswoningen wil Tragel liever concentreren in Clinge. Vanwege de kleinschaligheid past dit pand na verbouwing uitstekend voor Stichting ’t Huus.
  • Tragel: voor Tragel hebben we nu eigenlijk alleen nog maar woningen oude stijl. Groepswoningen, die zoals gezegd niet meer helemaal passen bij de filosofie van Tragel.

Tour de Horizon
Er lopen verschillende bouwplannen, de één wat verder gevorderd dan de andere:

  • Woonzorgcentrum Antonius in Kloosterzande: een samenwerking met ZorgSaam. Achttien extramurale appartementen zijn klaar. De transformatie van de rest nog niet. Dit volgt in de loop van dit jaar.
  • Sint Jansteen: Voor Tragel en ZorgSaam realiseren we dertig appartementen aan de Geslechtendijk.
  • Axel: voor Stichting ’t Huus realiseren we in het voormalige kantoorgebouw van Woongoed appartementen. De dagopvang is ruim een jaar geleden al opgeleverd.
  • Oostburg: voor Zeeuwse Gronden en ZorgSaam realiseren we achter de Burcht 22 appartementen. Voor Emergis realiseren we 12 appartementen en voor Tragel zijn we in gesprek over een locatie. Dit gaat om circa 12 appartementen en een dagbesteding.
  • In Schoondijke bouwen we voor Okkernoot nog circa vijftien appartementen bij.
  • En in Breskens realiseren we voor Zeeuwse Gronden nog twaalf appartementen.

Op al die ontwikkelingen ben ik best trots. En voor de goede orde: het is niet alleen dit wat er in Zeeuws-Vlaanderen gebeurt. Collega’s Clavis en Woonstichting Hulst timmeren op dezelfde wijze aan de weg!

Levensloopbestendige woningen
Los hier van, maar wel relevant: het beleid van de overheid is er op gericht dat mensen langer zelfstandig thuis kunnen wonen, eventueel met thuiszorg. De nieuwe woningen die onze corporatie realiseert op plaatsen waar we slopen, zijn vrijwel allemaal levensloopbestendige woningen. Dus woningen waar alle voorzieningen op de begane grond zijn en ruim genoeg om met een rollator of rolstoel te bereiken. Hiermee maak ik een bruggetje naar een niet-geïnstitutionaliseerde vorm van zorg. Langer zelfstandig thuis wonen, brengt ook lastigheden met zich mee. Vereenzaming, vervuiling, verward gedrag zijn dingen die wij dagelijks tegen komen in onze huurwoningen. Vaak gaat het om mensen die er nog niet toe kwamen om de officiële zorg in te schakelen. Ze zien zelf niet dat het nodig is of hebben een zekere angst de eigen regie kwijt te raken. In die tussenfase is de inzet van mantelzorgers en vrijwilligers van niet te onderschatten betekenis. Maar ook wanneer er al wel thuiszorg is ingeschakeld want vrijwilligers kunnen net dat stukje extra leveren op het gebied van welzijn en leefbaarheid waar professionals door tal van oorzaken niet aan toe komen. Als Woongoed Zeeuws-Vlaanderen schakelen we daarom regelmatig vrijwilligers van Stichting Present in. Stichting Present beschikt over een pool van vrijwilligers die geheel belangeloos inspelen op de groter wordende zorgbehoefte in de maatschappij. Ook dat is een vorm van zorg die wij als Woongoed Zeeuws-Vlaanderen graag overeind houden. Dat geldt ook voor Dethon. Onze corporatie kiest er bewust voor werkzaamheden door Dethon uit te laten voeren. Wij vinden het belangrijk dat mensen met afstand tot de arbeidsmarkt, die vaak ook op een zekere vorm van zorg zijn aangewezen, betrokken blijven bij de maatschappij.

Een paar getallen
Op dit moment bezitten we in totaal 697 woningen/appartementen waar we in samenwerking met ZorgSaam en de SVRZ wonen en zorg realiseren. Er zijn er nog 38 in wording. Voor cliënten van Zeeuwse Gronden hebben we 24 woningen en komen er nog 24 bij. Voor cliënten van de overige zorgorganisaties bezitten we circa 60 woningen en komen er nog een kleine 50 bij.

Eindconclusie
Over circa drie jaar betreft het in totaal 900 woningen. Dat is circa 15% van ons bezit. Dat kan alleen als je samenwerkt en samen strategie en beleid formuleert. Daarom rond ik af met de boodschap dat één Zeeuws-Vlaamse zorgvisie en ook één woonvisie in mijn optiek onontbeerlijk is. We kunnen onze middelen immers maar één keer inzetten.

Terug